A sve počinje u I veku formiranjem Talijate – rimskog legionarskog utvrđenja koje je bilo najznačajnije na putu Simgidunum-Pontes.

U VI veku na ostacima ovog utvrđenja Južni Sloveni sagradili su Veliki i Mali Gradac a potom i Banju. Cela oblast ulazi u sastav srednjovekovne Srbije za vreme kralja Milutina. Središte Porečke oblasti, naselje Banju, uništavaju Turci 1691. godine. Stoga Porečani osnivaju varoš Poreč na istoimenom Porečkom ostrvu, na temeljima sela Poreč. Tako je Donji Milanovac prvi put vaskrsao pod novim imenom – Poreč.

30. aprila 1832. godine knez Miloš izdaje naredbu da se Poreč sa nižeg ostrva izmesti na višu obalu, jer „vremena turskog zuluma uglavnom su prošla, muka oko prolećnih poplava ostala je”. Tako je Donji Milanovac još jednom promenio mesto i dobio novo ime Milanovac (odrednicu Donji dobio je kasnije 1859. godine). A ime Milanovac dobio je po 13-godišnjem Milanu, prvorođenom sinu kneza Miloša, koji će kasnije postati srpski kralj. Plan grada je nacrtao tadasnji srpski kapetan Tenka. Tako je Milanovac bio prva planski i urbanistički sagradjena varoš u Srbiji.

 

1967. godine Donji Milanovac je treći put u svojoj istoriji promenio mesto, jer je tada prilikom izgradnje hidroelektrane „Đerdap I” potpoljen Donji  Milanovac kneza Miloša i napravljen nov gradić na 4 km nizvodno od tadašnjeg.

 

 

Nakon što je punih 237 godina bio srez (1718-1955) i 10 godina sedište opštine (1955-1965) Donjem Milanovcu je oduzet status opštine.

          

„Član 5.

 

          U članu 4. ukidaju se opštine, i to:

...

          4. Na teritoriji sreza Zaječar

          - opština Donji Milanovac, a njena teritorija pripaja opštini Majdanpek.

...

 

Član 19.

 

          Organi ukinutih opština zaključiće sve službene knjige prema stanju na dan 31.12.1965. godine.

          Pečati, štambilji i žigovi organa ukinutih opština uništiće se. “

           

Ovako su glasili neki od članova Zakona o izmenama i dopunama Zakona o područjima opština i srezova u Narodnoj Republici Srbiji, donetog 09.12.1965. godine u Skupštini Socijalističke Republike Srbije, kojim je počev od 01.01.1966. godine Donjem Milanovcu oduzet status opštine. Ono što bi radi otklanjanja svake sumnje i zablude trebalo istaći je:

1) da je opština Donji Milanovac ukinuta Zakonom a ne „administrativnom odlukom tadašnjeg režima“ (administarativna ili upravna odluka – uglavnom predstavlja pojedinačni pravni akt npr. rešenje, tako da se gore navedeni Zakon ne može smatrati administrativnom odlukom)

2) da je opština Donji Milanovac ukinuta od 01. januara 1966. godine a ne 1965. godine i

3) da je opština Majdanpek u trenutku kada je Donjem Milanovcu oduzet status opštine već postojala te da tako nije došlo do „premeštanja administrativnog centra iz Donjeg Milanovca u Majdanpek“.

 

Od 1966. godine pa do danas traju nastojanja meštana Donjeg Milanovca i okolnih sela da vrate izgubljeni status opštine. Bilo je i nekoliko konkretnih pokušaja, prvi sada već daleke 1991. godine. Naime, nakon što je poražena od SPS-a na prvim višestranačkim lokalnim izborima, grupa funkcionera tadašnjeg Saveza komunista preko Mesne zajednice Donji Milanovac organizovala je referendum na teritoriji gradskog naselja Donji Milanovac i okolnih seoskih mesnih zajednica sa ciljem vraćanja statusa opštine. Kako je ova grupa već ostala bez političke moći to je ova inicijativa prošla bez konkretnih rezultata.

A treba napomenuti da je ovo jedan od klasičnih primera na koji će vam Milanovčani ukazati kada govore o tome da lokalni političari često zloupotrebljavaju iskrenu želju većine građana da povrate status opštine a sve zarad jeftinih političkih poena.

Nakon demokratskih promena posle 5. oktobra 2000. godine ponovo je aktuelizovana priča o povratku statusa opštine Donjem Milanovcu. Tako primera radi, 2003. godine, zarad političke trgovine tj. potrebne podrške od strane odbornika iz Donjeg Milanovca tadašnjoj lokalnoj vlasti u opštini Majdanpek za pojedine odluke, vlast pristaje da kao protivuslugu usvoji Odluku o davanju saglasnosti Skupštine opštine Majdanpek za formiranje opštine Donji Milanovac. Ovaj zahtev je te 2003. godine zajedno sa pomenutom Odlukom dostavljen Ministarstvu za državnu upravu i lokalnu samoupravu Republike Srbije. Ministarstvo je odbilo zahtev sa obrazloženjem da će isti biti razmatran po donošenju novog Ustava Republike Srbije. Podsećanja radi Ustav je donet 2006. godine a da li je pri njegovom donošenju razmatrano o zahtevu podnetom Ministarstvu za državnu upravu i lokalnu samoupravu do sada ostaje nepoznanica.

Imajući u vidu donetu Odluku o davanju saglasnosti za formiranje opštine Donji Milanovac donetu 2003. godine od strane Skupštine opštine Majdanpek i napred pomenuti stav ministarstva, gradska Mesna zajednica Donji Milanovac je 2009. godine formirala novi zahtev, čiji je sastavni deo i „Elaborat o društveno-ekonomskoj opravdanosti formiranja opštine Donji Milanovac“.

U okviru projekta „Pitajte građane“ Centra za razvoj građanskog društva PROTECTA, UG „Taliata“ 2009. godine pokrenulo je građansku inicijativu za povratak statusa opštine Donjem Milanovcu. „Pokazalo se da udaljenost od šezdesetak kilometara dva gradska naselja na teritoriji jedne opštine usporava razvoj oba grada kada su u pitanju izdavanje ličnih dokumenata, ostvarivanje različitih prava u oblasti zdravstva, školstva i pravosuđa, a građane izlaže velikim i nepotrebnim troškovima“ – izjavio je Ivan Morarević predsednik ovog udruženja prilikom pokretanja inicijative.

U propisanom roku od 7 dana predstavnici ovog udruženja sakupili su gotovo 2600 potpisa građana opštine Majdanpek, što je nešto više od potrebnih 10% građana sa pravom glasa za pokretanje inicijative. Potpisi su zajedno sa Elaboratom o društveno-ekonomskoj opravdanosti formiranja nove opštine predati u septembru 2009. godine Vladi Republike Srbije.

 

        

Paralelno sa ovom inicijativom i lokalne vlasti u opštini Majdanpek krajem 2009. godine i početkom 2010. godine pokreću svoju inicijativu za odvajanje opštine. Naime na Opštinskom veću se usvaja Odluka o finansiranju izrade analize podele opštine Majdanpek na dve nove opštine. Ova analiza je završena i trenutno se čeka usvajanje Odluke u lokalnoj skupštini o pristupanju formiranju opštine Donji Milanovac.

Ove dve paralelne inicijative posledica su trenutnih podela između dve struje u okviru opštinskog odbora demokratske stranke u Donjem Milanovcu i još jedan dokaz o čestoj zloupotrebi osećanja građana povodom izgubljene opštine.

           

 

Član 1.

        

Opština je osnovna teritorijalna jedinica u kojoj se ostvaruje lokalna samouprava, koja je sposobna da preko svojih organa samostalno vrši sva prava i dužnosti iz svoje nadležnosti i koja ima najmanje 10.000 stanovnika.

Opštine koje su obrazovane do stupanja na snagu ovog zakona mogu imati manje od 10.000 stanovnika.

Izuzetno, kada postoje posebni ekonomski, geografski ili istorijski razlozi, može se osnovati nova opština koja ima manje od 10.000 stanovnika.

Teritorija za koju se osniva opština predstavlja prirodnu i geografsku celinu, ekonomski povezan prostor, koji poseduje razvijenu i izgrađenu komunikaciju među naseljenim mestima, sa sedištem kao gravitacionim centrom.

Postupak osnivanja, spajanja i ukidanja opština, kao i promena teritorije opštine, uređuju se ovim zakonom.

 

Član 2.

 

Inicijativu za pokretanje postupka za osnivanje, ukidanje i promenu teritorije opštine može podneti skupština opštine ili 10% birača koji imaju prebivalište na teritoriji opštine na koju se promena odnosi.

Uz inicijativu se podnosi analiza sa ekonomskim, prostornim, demografskim i drugim pokazateljima efekata promene koja se inicira. Grafički prikaz je obavezan sastavni deo podnete inicijative.

Ako oceni da je predložena promena zakonita i opravdana, Vlada dostavlja Narodnoj skupštini predlog za raspisivanje savetodavnog referenduma.

Narodna skupština, u skladu sa zakonom, raspisuje savetodavni referendum na kome se građani koji imaju biračko pravo i prebivalište na teritoriji opštine na koje se promena odnosi izjašnjavaju da li su „za” ili „protiv” promene koja se inicira.

Smatra se da su građani podržali promenu koja se inicira, ako se za nju izjasnila većina od onih koji su glasali.

Prilikom utvrđivanja predloga za izmenu zakona kojim se osniva, ukida ili vrši promena teritorije opštine, Vlada će voditi računa o rezultatima sprovedenog referenduma.